Yillik inventarizatsiya 2026: TMB va asosiy vositalar uchun qo'llanma

Noyabr va dekabr — yillik inventarizatsiya mavsumi. Yillik moliyaviy hisobot tuzishdan oldin tovar-moddiy boyliklar (TMB) va asosiy vositalarni sanash majburiy, tartibi esa milliy buxgalteriya standarti — BHMS 19 «Inventarizatsiyani tashkil etish va o'tkazish» da belgilangan. Amalda xatolarning ko'pi sanoqning o'zida emas, undan oldingi va keyingi bosqichlarda bo'ladi: buyruq kech chiqadi, hujjatlar kesim sanasigacha yopilmaydi, farqlarni tahlil qilishga vaqt qolmaydi. Ushbu qo'llanmada yillik inventarizatsiya 2026 ning butun yo'li bor: muddat, buyruq va komissiya, tayyorgarlik, tovar va asosiy vositalar sanog'i, hujjatlar, natijalar va tipik xatolar. Har bosqich uchun bepul shablon ham taklif qilamiz.

Muddat, buyruq va komissiya

Avval ikki sanani kelishing: kesim sanasi (qoldiq qaysi kunga olinadi) va natijalar buxgalteriyaga topshiriladigan kun. Ular orasida farqlarni tahlil qilish va qayta sanash uchun kamida bir hafta qoldiring. Katta kompaniyada tayyorgarlik kesim sanasidan bir necha hafta oldin boshlanadi, shuning uchun rejani noyabrdayoq tuzish ma'qul. Asosiy vositalar va TMB sanog'i bir kunga to'g'ri kelishi shart emas: buni bosh buxgalter hisob siyosatiga qarab belgilaydi. Kompaniyada bir nechta filial bo'lsa, hammasi uchun bitta kesim sanasi va bitta shablonlar to'plami ishlatilsin, aks holda natijalarni jamlash qiyinlashadi.

Rahbar buyruq chiqaradi: sabab, ob'ektlar, muddatlar, komissiya tarkibi va raisi. Komissiyaga rahbariyat, buxgalteriya va kerakli bo'limlar vakillari kiradi. Moddiy javobgar shaxs komissiya a'zosi emas, lekin sanoqda qatnashadi. Buyruq sanoq boshlanishidan oldin imzolanadi, komissiya a'zolari u bilan tanishganini imzo bilan tasdiqlaydi. Sanoqni tashqi ijrochi bajarsa ham, farqlar bo'yicha qaror komissiya va rahbarda qoladi.

Tayyorgarlik

Yaxshi tayyorgarlik sanoq vaqtini qisqartiradi va farqlarni kamaytiradi. Asosiy ishlar:

• kesim sanasigacha barcha kirim, chiqim va ko'chirish hujjatlarini o'tkazish;
• har bir moddiy javobgar shaxsdan hujjatlar topshirilgani haqida tilxat olish;
• dasturdan qoldiq ro'yxatini olish, dublikat va nol qatorlarni tozalash;
• omborni zonalarga bo'lish, joy kodlari va yorliqlarni yangilash;
• shikastlangan, qaytarilgan va boshqalarning saqlashdagi tovarini alohida qo'yish;
• asosiy vositalar reyestrini inventar raqamlari va joylashuvi bilan chiqarish.

Nimalar bajarilganini belgilab borish uchun tayyorgarlik chek-listini yuklab oling va har bandga mas'ul shaxsning ismini yozing.

Tovarlar (TMB) sanog'i

Sanoq zonama-zona, odatda juftlikda o'tadi: biri sanaydi, ikkinchisi yozadi. Sanoqchiga dasturdagi qoldiq ko'rsatilmaydi, u faqat ko'rganini yozadi. Natija har bir saqlash joyi va moddiy javobgar shaxs uchun alohida opisga tushadi, buning uchun TMB opisi shablonidan foydalanishingiz mumkin. Yo'ldagi, saqlashga olingan va shikastlangan tovar alohida opisda yuritiladi. Sanoq paytida tovar harakati to'xtatiladi yoki alohida jurnalga yoziladi.

Farq chiqqan qatorlarni boshqa sanoqchi qayta sanaydi. Dastlabki farqlarning ancha qismi shoshilish yoki o'lchov birliklari chalkashligi sababli chiqadi va qayta sanoqda yo'qoladi. Tugagan zona yopiladi va unga tovar qaytib kirmaydi.

Shtrix-kod skaneri tezlik beradi, lekin qog'oz zaxira ham bo'lishi kerak: skaner o'chsa yoki kod o'qilmasa, sanoq to'xtamasligi lozim. Har bir opisning oxirida sanoqchilar, komissiya a'zolari va moddiy javobgar shaxs imzosi turadi.

Asosiy vositalar sanog'i

Asosiy vositalar inventar raqami bo'yicha tekshiriladi: buyum joyidami, raqami va seriya raqami reyestrga mosmi, holati qanday — ishlayapti, ta'mirda yoki to'xtab turibdi. Ofisdan tashqaridagi aktivlarni oldindan ro'yxatga oling: xodimlar uyidagi noutbuklar, avtomobillar, ta'mirdagi uskunalar. Natijani yozish uchun asosiy vositalar opisi shablonini oling. Yorlig'i yo'q yoki reyestrda topilmagan buyum alohida qatorga yoziladi va keyin aniqlanadi. Ijaradagi va boshqalarning jihozlari ham alohida ro'yxatda turadi, ular sizning balansingizga qo'shilmasligi kerak.

Hujjatlar va natijalar

Imzolangan opislar asosida buxgalteriya faqat farqli pozitsiyalar bo'yicha solishtirma qaydnoma tuzadi: ortiqcha va kamomad miqdorda va so'mda. Buning uchun solishtirma qaydnoma shablonini ishlatish mumkin. Har bir sezilarli farq bo'yicha moddiy javobgar shaxsdan yozma tushuntirish olinadi.

Shartli misol: 3 000 pozitsiyali omborda dastlab 180 qatorda farq chiqdi, qayta sanoqdan keyin 70 qator qoldi. Qaydnomaga aynan shu 70 qator kiradi, qolganlari opisdagi xato sifatida tuzatiladi. Qayta sanoqqa sarflangan bir kun keyin tushuntirish yozishga ketadigan bir necha kunni tejaydi.

Komissiya natijani bayonnomada umumlashtiradi: farqlar, sabablar, qayta saralash bo'yicha hisob va takliflar. Rahbar qaror qabul qiladi, buxgalteriya esa natijani yillik hisobot tuzilishidan oldin hisobga kiritadi.

Yillik inventarizatsiya sanoq bilan emas, rahbar qarori hisobga kiritilishi bilan tugaydi.

Tipik xatolar

• Buyruq sanoqdan keyin yoziladi yoki komissiya tarkibi amalda boshqacha bo'ladi.
• Kesim sanasigacha hujjatlar yopilmaydi va farqning bir qismi shunchaki «vaqt farqi» bo'lib chiqadi.
• Opislar kun oxirida imzolanmay qoladi.
• Asosiy vositalar faqat ro'yxat bo'yicha «belgilab chiqiladi», joyida ko'rilmaydi.
• Muddati o'tgan yoki shikastlangan tovar kamomad deb yoziladi.
• Farqlarni tahlil qilish uchun vaqt qoldirilmaydi.
• Tashqi ijrochi va komissiya o'rtasidagi vazifalar yozma ravishda bo'linmagan.

Inventory jamoasi yillik inventarizatsiyani tayyorgarlikdan hisobotgacha o'zi bajaradi: TMB va asosiy vositalarni sanaydi, farqlarni tahlil qiladi va hujjatlar loyihasini topshiradi, komissiya qarori va imzolar esa sizda qoladi.