Ishlab chiqarishda TMB: xomashyo, yarim tayyor va tayyor mahsulot

Omborda tovar javonda turadi va uni sanash oson. Sexda esa vaziyat boshqacha: gazlamaning bir qismi kesilgan, bir qismi tikilmoqda, bir qismi qadoqlangan, hammasi esa «material» deb ataladi. Sanoq kuni «buni qaysi hisobda sanaymiz?» degan savol tug'ilsa, javob topish qiyin. Natijada bir xil material ikki marta sanaladi, boshqasi esa umuman hisobga tushmay qoladi. Shuning uchun sanoq chegaralari sanoqdan oldin belgilab olinadi.

Sex zonalarini xaritaga tushiring

Sanoqdan oldin ishlab chiqarishning har bir joyini bitta zonaga biriktiring va ro'yxat tuzing:

• xomashyo ombori — hali sexga berilmagan material;
• sexga berilgan, lekin hali ishga tushmagan material (sex qoldig'i);
• jarayondagi material, ya'ni tugallanmagan ishlab chiqarish, har bir bosqich alohida;
• tayyor mahsulot, hali omborga qabul qilinmagan;
• omborga qabul qilingan tayyor mahsulot;
• brak, chiqindi va qaytarilgan material — alohida;
• boshqa tashkilotga tegishli material (agar sexda bo'lsa) — alohida, chunki u kompaniya hisobida bo'lmasligi mumkin, uni qanday yuritish buxgalter bilan aniqlanadi.

Har bir zona uchun mas'ul xodim belgilanadi. Bitta mahsulot faqat bitta zonada sanaladi: chegara aniq bo'lmasa, u ikki marta hisoblanadi yoki umuman yo'qoladi.

Kesim vaqti va harakatni to'xtatish

Ishlab chiqarishda material doim harakatda, shuning uchun kesim vaqti aniq belgilanadi, odatda smena oxiri. Sanoq boshlanishidan oldin so'nggi chiqim, kirim va ko'chirish hujjatlari yopiladi. Sanoq paytida zonalar orasidagi harakat to'xtatiladi yoki har bir o'tkazma harakat jurnaliga yoziladi. Aks holda bir xil material ham xomashyo omborida, ham sexda sanalib ketishi mumkin.

Kesimdan oldin odatda uchta ishni bajarishga to'g'ri keladi:

• oxirgi smenaning sarfi va chiqarilgan mahsulot hisoboti yopiladi;
• xomashyo omboridan sexga so'nggi chiqim rasmiylashtiriladi;
• tayyor mahsulot omborga topshiriladi yoki «qabul qilinmagan» deb alohida belgilanadi.

Jarayondagi materialni qanday hisoblaymiz

Eng qiyin qism — tugallanmagan ishlab chiqarish. Uni bosqichlar bo'yicha, tabiiy o'lchov birligida (dona, kilogramm, metr, partiya) sanang. Har bir partiyada bosqichni va miqdorni ko'rsatadigan yorliq yoki yozuv bo'lsa, ish ancha yengillashadi. Aniq sanab bo'lmaydigan hollarda (aralashma, suyuqlik, ommaviy material) o'lchash yoki tortish usuli ishlab chiqarish rahbari va buxgalter bilan oldindan kelishiladi va dalolatnomada yoziladi. Tugallanmagan ishlab chiqarish qiymati qanday baholanishi buxgalterning masalasi, sanoq jamoasi esa miqdorni aniq beradi.

Sanoqda sex ustasi yoki bosqich mas'uli albatta qatnashsin: partiya qaysi bosqichda ekanini aynan u biladi. Sanoqchi esa faqat sanaydi va yozadi, bosqichni o'zicha taxmin qilmaydi.

Shartli misol: tikuvchilik sexi

Sanoq kunida sexda quyidagilar topildi deylik:

• xomashyo omborida 8 o'ram gazlama, har birining qoldig'i metrda o'lchanadi;
• sexga berilgan, lekin kesilmagan 3 o'ram gazlama, kesish stolida;
• 120 ta kesilgan to'plam, har biri bitta buyum uchun;
• 85 ta buyum tikilmoqda;
• 60 ta tikilgan, lekin dazmollanmagan buyum;
• 30 ta qadoqlangan, lekin omborga hali topshirilmagan buyum.

Har bir qator o'z zonasida bir marta sanaladi. 30 ta qadoqlangan buyum «tayyor mahsulot» ro'yxatiga yozilgan bo'lsa, tikilgan buyumlar qatoriga qayta kiritilmaydi. Raqamlar shartli, lekin tamoyil bir xil: bitta mahsulot — bitta bosqich — bitta yozuv. Shunda hisobotda xomashyo, tugallanmagan ishlab chiqarish va tayyor mahsulot jamilari alohida ko'rinadi.

Brak, qoldiq va odatiy xatolar

Brak alohida joyda turishi va alohida ro'yxatga olinishi kerak. Qoldiq va chiqindi (masalan, kesim qoldiqlari) hisobda qanday ko'rsatilishini buxgalter bilan oldindan kelishing: ba'zilarining qiymati bor, ba'zilariniki yo'q. Odatiy xatolar:

• bir xil material ham omborda, ham sexda yozilgan;
• partiyada yorliq yo'q, bosqichni hech kim bilmaydi;
• sexga berilgan, lekin hujjatda qayd etilmagan material;
• tayyor mahsulot qabul qilinmagan, ammo yuklash uchun allaqachon ajratib qo'yilgan;
• sexga berilib, ishlatilmay qaytarilgan material hujjatsiz turibdi.

Xulosa

Ishlab chiqarishda TMB sanog'i zonalar, kesim vaqti va bosqichlar bo'yicha tartibdan boshlanadi. Chegara oldindan aniq bo'lsa, sexdagi aralashgan material ham ishonchli raqamga aylanadi. Inventory tovar-moddiy boyliklar inventarizatsiyasini o'tkazadi, ishlab chiqarish sohasida esa xomashyo, tugallanmagan ishlab chiqarish va tayyor mahsulotni sanaydi.